WEBVTT 00:00:04.420 --> 00:00:07.500 align:center line:90% position:50% size:100% - Erleek gaur egun bizirauteko gizakion laguntza behar dute, 00:00:07.540 --> 00:00:11.410 align:center line:90% position:50% size:100% eta horretan dihardu Mattin Jauregi Balerdipeko erlezainak. 00:00:11.470 --> 00:00:14.610 align:center line:90% position:50% size:100% Berekin batu gara Bedaion, erleen munduaz gehiago jakiteko. 00:00:18.590 --> 00:00:20.230 align:center line:90% position:50% size:100% - Nik uste dut hasieran garrantzitsua dela esatea 00:00:20.570 --> 00:00:24.170 align:center line:90% position:50% size:100% erle basatia gaur egun ez dagoela, gaur egun bizi diren erleak 00:00:24.210 --> 00:00:26.320 align:center line:90% position:50% size:100% erlauntzatan bizi direla eta erlezainen esku bizi direla. 00:00:26.340 --> 00:00:28.920 align:center line:90% position:50% size:100% Orain arte, kulturalki erleak garrantzi handia zeukan, 00:00:28.980 --> 00:00:33.160 align:center line:90% position:50% size:100% batez ere argizariekin lotuta. Erleak argizaria sortzen duenez, 00:00:33.400 --> 00:00:36.120 align:center line:90% position:50% size:100% argia mantentzeko modu bakarrenetarikoa zelako 00:00:36.560 --> 00:00:39.380 align:center line:90% position:50% size:100% kandelarekin. Eta gaur egun, erlea 00:00:39.580 --> 00:00:41.780 align:center line:90% position:50% size:100% basatiki bizi ez denez, gaur egun erleak 00:00:41.960 --> 00:00:43.860 align:center line:90% position:50% size:100% daukan funtzio garrantzitsuena polinizazioa da, 00:00:44.020 --> 00:00:45.860 align:center line:90% position:50% size:100% eta polinizazioa, azkenean da landareen arteko 00:00:45.940 --> 00:00:49.180 align:center line:90% position:50% size:100% ernalketa bat. Gure elikagaien % 75a esatea 00:00:49.380 --> 00:00:52.100 align:center line:90% position:50% size:100% erleek polinizatzen dutela. Atera kontuak zenbat 00:00:52.160 --> 00:00:56.330 align:center line:90% position:50% size:100% fruta eta zeregian hitz egiten, batez ere erleak daukan funtzioa 00:00:56.410 --> 00:01:00.380 align:center line:90% position:50% size:100% hor ernalketa horretan, lehendik hona asko aldatu da. 00:01:00.420 --> 00:01:03.260 align:center line:90% position:50% size:100% Lehen erleak naturalki edozein harri azpietan, 00:01:03.320 --> 00:01:04.940 align:center line:90% position:50% size:100% arbola azpietan, arbola ipurdietan, 00:01:05.740 --> 00:01:08.340 align:center line:90% position:50% size:100% erbi zuloetan egiten zituen kabik, eta hortik biltzen zen eztia. 00:01:08.620 --> 00:01:10.240 align:center line:90% position:50% size:100% Gaur egun erlauntzatan dauden partetik. 00:01:11.020 --> 00:01:14.540 align:center line:90% position:50% size:100% Guk edo erlezainak zainduko ez balu, erleak ezingo lukeela biziratu. 00:01:15.460 --> 00:01:19.010 align:center line:90% position:50% size:100% Ni Balerdipeko erlezaina naiz, gutxi gora behera. 00:01:19.030 --> 00:01:21.050 align:center line:90% position:50% size:100% Orain dela bost urte inguru hasi nintzen erlezaintzan. 00:01:21.410 --> 00:01:23.450 align:center line:90% position:50% size:100% Ba, bueno, kapritxoz, bi erlauntza jarri nituen, 00:01:23.470 --> 00:01:25.430 align:center line:90% position:50% size:100% etxeak bestea ekoizteko helburuarekin. 00:01:25.910 --> 00:01:29.440 align:center line:90% position:50% size:100% Ba, bueno, pixka bat erlean ziztadak engantxatuta dago. 00:01:29.460 --> 00:01:32.000 align:center line:90% position:50% size:100% Ez dakit nola esan, ba, bueno, erlezaintzan 00:01:32.060 --> 00:01:34.500 align:center line:90% position:50% size:100% pixka bat gehiago ikasten. Nire aurreneko bi erlauntzak 00:01:34.520 --> 00:01:36.630 align:center line:90% position:50% size:100% hil egin zaizkidala. Ez nuen jakintza handirik. 00:01:36.970 --> 00:01:39.430 align:center line:90% position:50% size:100% Ikastaro bat edo beste egin nuen, eta, bueno, bitik laura, 00:01:39.470 --> 00:01:41.410 align:center line:90% position:50% size:100% bostera, seira, erlauntzaz igotzen joan nintzen. 00:01:41.850 --> 00:01:44.270 align:center line:90% position:50% size:100% Eta gero beste lankidea, Inaxio Arin, gaur egun. 00:01:44.330 --> 00:01:48.100 align:center line:90% position:50% size:100% Bion artean Balerdipeko erleak sortu genuen. Berari ere bai. 00:01:48.220 --> 00:01:49.740 align:center line:90% position:50% size:100% Egun batean esan nion etorri probatzera ez dakit zer, 00:01:49.760 --> 00:01:51.620 align:center line:90% position:50% size:100% eta gustatu zitzaizkion. Berari ere bai. 00:01:51.860 --> 00:01:53.880 align:center line:90% position:50% size:100% Ziztatu zidan, engantxatu zen, bera ere animatu zen, 00:01:54.400 --> 00:01:56.560 align:center line:90% position:50% size:100% eta proiektu honi pixka bat zentzua ematen joan ginen. 00:01:57.280 --> 00:02:00.070 align:center line:90% position:50% size:100% Afizioa ofizio bihurtzeko fase horretan. 00:02:00.770 --> 00:02:04.450 align:center line:90% position:50% size:100% Gaur egun, erlezaintzatik bizi gara. Toki desberdinetan 00:02:04.470 --> 00:02:08.130 align:center line:90% position:50% size:100% dauzkagu erleek kokatuta. Erleaz hitz egiten ari garenean. 00:02:08.330 --> 00:02:11.000 align:center line:90% position:50% size:100% Erlea erlauntza bat erle talde bat da, 00:02:11.160 --> 00:02:13.720 align:center line:90% position:50% size:100% ume sare talde bat, esango nuke. Erlari bat. 00:02:14.500 --> 00:02:17.850 align:center line:90% position:50% size:100% Eta erlari horiek dauzkagu Euskal Herriko toki ezberdinetan. 00:02:18.050 --> 00:02:20.650 align:center line:90% position:50% size:100% Hegoaldean, adibidez, Tafallan eta San Martin Untsan. 00:02:21.270 --> 00:02:24.900 align:center line:90% position:50% size:100% Gero Sakanan, adibidez, Lizarragan. Gero, ja pixka bat udazkenean 00:02:24.980 --> 00:02:29.420 align:center line:90% position:50% size:100% Gorbeia aldera joaten gara, Araba aldera, Zuia herritik sartuta. 00:02:30.220 --> 00:02:34.520 align:center line:90% position:50% size:100% Eta gero beste erlategi bat Gipuzkoan, Bedaion, Balerdi azpian, 00:02:34.900 --> 00:02:37.100 align:center line:90% position:50% size:100% hemen hasi nintzelako. Beste bat Zizurkilen 00:02:37.120 --> 00:02:39.180 align:center line:90% position:50% size:100% eta ikastegietan ere bai. Eduki izan ditugu. 00:02:40.280 --> 00:02:43.630 align:center line:90% position:50% size:100% Eta horren helburua, batetik, loraldi desberdinarekin jolastea, 00:02:43.950 --> 00:02:47.150 align:center line:90% position:50% size:100% azkenean ezti desberdinak ateratzeko, ez delako paisaia. 00:02:47.230 --> 00:02:49.730 align:center line:90% position:50% size:100% Azkenean da ezti batean erreflexatzean. 00:02:50.250 --> 00:02:53.470 align:center line:90% position:50% size:100% Lore guzti horiek. Azkenean, Bedaion dauden loraldiak. 00:02:53.810 --> 00:02:58.350 align:center line:90% position:50% size:100% Hasi udaberriko bueno hasi sahatsatik gutxi gorabehera. 00:02:58.630 --> 00:03:00.260 align:center line:90% position:50% size:100% Sahatsa aurretik, urritzatik hasita 00:03:01.000 --> 00:03:04.760 align:center line:90% position:50% size:100% udazkenean mentarekin bukatu arte dauden lore horiek 00:03:04.780 --> 00:03:07.590 align:center line:90% position:50% size:100% denekin biltzen dute. 1.000 lore bat izango litzateke, 00:03:07.840 --> 00:03:09.350 align:center line:90% position:50% size:100% eta gero, aldiz, hegoaldera joan ezkero, 00:03:09.950 --> 00:03:12.930 align:center line:90% position:50% size:100% Gipuzkoan nekez topatzen ditugun loraldiak, adibidez, 00:03:12.970 --> 00:03:16.990 align:center line:90% position:50% size:100% erromeroa, ezkaia, eskobizoa. Badaude loraldi batzuk 00:03:17.010 --> 00:03:19.530 align:center line:90% position:50% size:100% hemen harrapatzen zituztenak, eta horren helburua da, batetik, 00:03:20.130 --> 00:03:22.410 align:center line:90% position:50% size:100% paisaia desberdin horiekin jolastea eta, aldi berean, 00:03:22.730 --> 00:03:25.330 align:center line:90% position:50% size:100% klimak ere bai laguntzea. Hemengo eztialdi batek 00:03:25.390 --> 00:03:31.170 align:center line:90% position:50% size:100% huts egingo balu behintzat, beste batekin gure ekonomia 00:03:31.190 --> 00:03:34.420 align:center line:90% position:50% size:100% edo behintzat, mantendu ahal izatea. Nik uste dut. 00:03:34.580 --> 00:03:36.920 align:center line:90% position:50% size:100% Artzainak esaten duen bezala, zenbat ardi dauzkazu? Ez dakit, ba. 00:03:36.980 --> 00:03:39.700 align:center line:90% position:50% size:100% Gure kasuan ere zaila da. Nik uste dut kontatzen 00:03:40.000 --> 00:03:44.650 align:center line:90% position:50% size:100% zenbat erle dauzkagun atetik erlea ugaritzeko modua 00:03:44.890 --> 00:03:47.630 align:center line:90% position:50% size:100% erlakumea ateratzen delako. Orduan, edozein egunetan 00:03:47.650 --> 00:03:50.330 align:center line:90% position:50% size:100% ateratzen ditugu erlakumeak. Gaur hamar-hamabi atera ditzakegu, 00:03:50.610 --> 00:03:53.730 align:center line:90% position:50% size:100% bihar bost hil. Egun batetik bestera 00:03:53.750 --> 00:03:57.460 align:center line:90% position:50% size:100% hil daitezke erleak, azkenean erregina galdu ezkero, 00:03:58.020 --> 00:03:59.300 align:center line:90% position:50% size:100% umezurtz gelditzerako. Erlauntza hori, 00:03:59.840 --> 00:04:01.440 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan ez nuke jakingo zenbat daukan momentu honetan. 00:04:01.460 --> 00:04:03.860 align:center line:90% position:50% size:100% Izan daitezke 200 erne produkzionatuta, 00:04:03.880 --> 00:04:06.870 align:center line:90% position:50% size:100% edo gehiago edo gutxiago. Eta urtea ari da. 00:04:06.930 --> 00:04:10.990 align:center line:90% position:50% size:100% Helburua behintzat pixka bat erletan gora igotzea. 00:04:11.070 --> 00:04:13.630 align:center line:90% position:50% size:100% Neurria hartu, gainean iristen den tokira arte. 00:04:15.970 --> 00:04:21.760 align:center line:90% position:50% size:100% - Erleak talde handietan bizi dira erlauntzatan, eta bakoitzak 00:04:21.840 --> 00:04:24.640 align:center line:90% position:50% size:100% funtzio jakin bat betetzen du. Euren biziraupena 00:04:24.740 --> 00:04:26.480 align:center line:90% position:50% size:100% taldearen antolaketan oinarritzen da. 00:04:27.100 --> 00:04:29.380 align:center line:90% position:50% size:100% - Erlea, oso langilea. Erlearen lana nik 00:04:29.480 --> 00:04:32.620 align:center line:90% position:50% size:100% bi fasetan banatuko genuke. Batetik, barruko lanak. 00:04:33.220 --> 00:04:36.500 align:center line:90% position:50% size:100% Erle batek 40 egun inguru bizi da. 40 egun horietatik 00:04:36.600 --> 00:04:38.620 align:center line:90% position:50% size:100% bere bizitza erdia erlauntza barruan igual pasatzen da 00:04:39.180 --> 00:04:41.580 align:center line:90% position:50% size:100% orduan. Jaiotzea, abaraxka batean jaiotzea. 00:04:41.620 --> 00:04:45.060 align:center line:90% position:50% size:100% Abaraxka bere gelatxoa jaiotzearena. Erregin batek arrautza bertan 00:04:45.120 --> 00:04:47.310 align:center line:90% position:50% size:100% erre egiten du arrautz hori esklusionatzea, 00:04:47.430 --> 00:04:52.670 align:center line:90% position:50% size:100% larba bihurtzea, larba hori linfa eta erle jaiotzea. 00:04:53.010 --> 00:04:56.150 align:center line:90% position:50% size:100% Jaiotzean, abarazkatik atera eta bere gela garbitzen hastea. 00:04:56.370 --> 00:05:00.620 align:center line:90% position:50% size:100% Abarazka berak garbitu, bere argizari hondarrak txukundu, 00:05:01.000 --> 00:05:04.440 align:center line:90% position:50% size:100% ondoko erleak jaiotzen lagundu eta barruko lan horiek. 00:05:04.680 --> 00:05:08.140 align:center line:90% position:50% size:100% Gero, ja hasten da bere ahizpak izango direnak 00:05:08.420 --> 00:05:10.100 align:center line:90% position:50% size:100% elikatzen. Horrek esan nahi du 00:05:10.360 --> 00:05:13.660 align:center line:90% position:50% size:100% larba gazteak elikatzen. Larbei, adin tarte txiki batean 00:05:13.720 --> 00:05:16.130 align:center line:90% position:50% size:100% jalea erreala eman zaie. Erregin-jalea, erregin-jabea 00:05:16.280 --> 00:05:18.200 align:center line:90% position:50% size:100% buruko bolandula batetik sortzen duten esne modukoa da. 00:05:18.970 --> 00:05:21.490 align:center line:90% position:50% size:100% Esne hori ematen dio elikatzeko edo polena edo beste 00:05:21.510 --> 00:05:23.130 align:center line:90% position:50% size:100% ahizpak pasatzen diren ezti hondar horiek 00:05:23.850 --> 00:05:25.480 align:center line:90% position:50% size:100% horrek elikatzen duten ondoren pixka bat. 00:05:25.500 --> 00:05:28.040 align:center line:90% position:50% size:100% Erlea heldutzen doan heinean, bere gorputza garatuago dago, 00:05:28.280 --> 00:05:29.900 align:center line:90% position:50% size:100% indartsuago dago, eta hor hasiko lirateke 00:05:29.920 --> 00:05:32.040 align:center line:90% position:50% size:100% bere kanpoko lanak. Kanpoko lana da, 00:05:32.220 --> 00:05:34.990 align:center line:90% position:50% size:100% batez ere polinizazioa. Polinizazioa da landaren artekoa, 00:05:35.640 --> 00:05:39.300 align:center line:90% position:50% size:100% taberna arteko sinbiosi bat. Loreak nektarra 00:05:39.560 --> 00:05:42.260 align:center line:90% position:50% size:100% eta polena ematen dio. Nektarra da ezti bilakatuko den 00:05:42.440 --> 00:05:45.870 align:center line:90% position:50% size:100% ur gozo bat, eta polena, aldiz, erlearen proteina iturria. 00:05:45.890 --> 00:05:50.650 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan, erlearen lana hori biltzea. Horri esker, lore polinizatu 00:05:50.670 --> 00:05:52.570 align:center line:90% position:50% size:100% egiten dira, ernaldu egiten dira, eta aldi berean 00:05:52.610 --> 00:05:55.880 align:center line:90% position:50% size:100% beraientzako elikagaiak behintzat. Behin erlea sartzen joan nahian, 00:05:56.300 --> 00:05:58.380 align:center line:90% position:50% size:100% azkeneko lanak dira erlauntza zaintzea. 00:05:59.080 --> 00:06:01.340 align:center line:90% position:50% size:100% Erlauntza baten sarreran egoten diren 00:06:01.400 --> 00:06:02.820 align:center line:90% position:50% size:100% erle horiek dira, gutxi gorabehera helduenak. 00:06:03.460 --> 00:06:06.280 align:center line:90% position:50% size:100% Azkenean, beraien kontzeptua edo helburua da, 00:06:06.400 --> 00:06:08.400 align:center line:90% position:50% size:100% hil aurretik behintzat. Zaharra hil dadila. 00:06:08.980 --> 00:06:12.100 align:center line:90% position:50% size:100% Gazteek oraindik badaukadalako bere 25 eguneko lanaldi hori. 00:06:12.160 --> 00:06:14.000 align:center line:90% position:50% size:100% Edo egiteko orduan, ahal dela behintzat, 00:06:14.040 --> 00:06:16.720 align:center line:90% position:50% size:100% saiatzen dira zaharrak izateko, agresibo onak edo 00:06:16.740 --> 00:06:19.580 align:center line:90% position:50% size:100% beti ziztatzeko zai onak. Zaharrak izaten dira. 00:06:21.220 --> 00:06:25.540 align:center line:90% position:50% size:100% Erleen erritmo hori ulertzea, erleen dinamika horretan sartzea 00:06:25.560 --> 00:06:28.280 align:center line:90% position:50% size:100% eta erleen dinamika hori ez oztopatzea, eta ahal dela 00:06:28.880 --> 00:06:32.340 align:center line:90% position:50% size:100% baliatzea gure ekoizpena ahalik eta altuena izateko 00:06:32.380 --> 00:06:34.680 align:center line:90% position:50% size:100% eta erlea ahalik eta osasuntsuena mantentzeko. 00:06:34.780 --> 00:06:36.930 align:center line:90% position:50% size:100% Erle osasuntsu batek, horrek ematen du ekoizpenik altuena, 00:06:37.670 --> 00:06:39.340 align:center line:90% position:50% size:100% Hori da errentagarriena edo esan nahi nuen, 00:06:41.270 --> 00:06:43.870 align:center line:90% position:50% size:100% balio ekonomiko handiena atera dezakeena erle osasuntsu batek. 00:06:43.890 --> 00:06:47.090 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan, nola zaindu erlea? Erlezainena da erle hori zaintzea, 00:06:47.670 --> 00:06:50.660 align:center line:90% position:50% size:100% zaintza horretan jartzea, tokia, behar duen tokia ematea. 00:06:51.680 --> 00:06:54.580 align:center line:90% position:50% size:100% Erregin-kabiak dauzkatenen erregin-kabi horiek baliatzea 00:06:54.620 --> 00:06:57.940 align:center line:90% position:50% size:100% gure erlakume berri bat ateratzeko edo puskatzea, ez bazaigu 00:06:57.960 --> 00:07:01.030 align:center line:90% position:50% size:100% interesatzen erle horrek alde egitea. Barrua dela. 00:07:01.330 --> 00:07:04.070 align:center line:90% position:50% size:100% Laurogeita bostgarren hamarkadan, 80 hamarkadan inguruan 00:07:04.340 --> 00:07:06.600 align:center line:90% position:50% size:100% sartu zen akaro txiki bat erleari kaltetzen diona. 00:07:07.040 --> 00:07:09.920 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan ez dago tratamendurik horrekiko eragina denik. 00:07:10.400 --> 00:07:12.620 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan erlezainak hori kontrolatu ahal izatea 00:07:13.120 --> 00:07:16.120 align:center line:90% position:50% size:100% edo loraldiak ulertzea, Azkenean, loraldian baitan 00:07:16.540 --> 00:07:18.960 align:center line:90% position:50% size:100% erleen dinamika horrek hartzen duen manejuak 00:07:19.120 --> 00:07:22.200 align:center line:90% position:50% size:100% eskatzen dituenak egin ahal izatea. Eta gero, ba, gaur egun 00:07:22.360 --> 00:07:25.140 align:center line:90% position:50% size:100% espezie inbaditzaile horiengatik ahalik eta autonomoak babestea. 00:07:25.460 --> 00:07:27.640 align:center line:90% position:50% size:100% Azkenean, liztorra hasi gara. 2.008 inguruan sartu zen, 00:07:28.310 --> 00:07:30.990 align:center line:90% position:50% size:100% eta liztor horrek egiten duena da erlea janez elikatzea, 00:07:31.010 --> 00:07:33.510 align:center line:90% position:50% size:100% eta guk horretara ere egokitu beharra daukagu. 00:07:34.190 --> 00:07:35.970 align:center line:90% position:50% size:100% Erlea, momentuz ez da gai bera bakarrik 00:07:35.990 --> 00:07:37.510 align:center line:90% position:50% size:100% horri aurre egiteko, barrura bezalaxe. 00:07:37.530 --> 00:07:42.370 align:center line:90% position:50% size:100% Eta horretan, dinamika hori dena ahalik eta hobeto ulertzea 00:07:42.390 --> 00:07:46.200 align:center line:90% position:50% size:100% eta ez molestatzea eta ekoizpena ahalik eta egokiena 00:07:46.460 --> 00:07:47.260 align:center line:90% position:50% size:100% bideratzea izango da. 00:07:49.060 --> 00:07:54.560 align:center line:90% position:50% size:100% - Erleak munduan eta gizartean duen garrantzia ezagutzen joan dira. 00:07:54.820 --> 00:07:57.900 align:center line:90% position:50% size:100% Kultura, gastronomia, paisaia, kosmetika edota 00:07:57.960 --> 00:08:00.050 align:center line:90% position:50% size:100% osasungintzan topa daiteke erlezaintza. 00:08:00.950 --> 00:08:04.760 align:center line:90% position:50% size:100% - Azkenean, erlea biziduna izan arren, guretzako 00:08:06.520 --> 00:08:08.000 align:center line:90% position:50% size:100% produktua sortzen duen makina ere bera da. 00:08:08.380 --> 00:08:12.520 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan, makina hori ondo egotea, ematen dizkiguna da 00:08:12.680 --> 00:08:16.730 align:center line:90% position:50% size:100% gama desberdinetako produktuak edo produktu gordinak, adibidez. 00:08:16.790 --> 00:08:19.730 align:center line:90% position:50% size:100% Produktu gordinetan izango genuke ezti gordina. 00:08:20.090 --> 00:08:22.070 align:center line:90% position:50% size:100% Argizaria ere produktu oso interesgarria gaur egun, 00:08:22.130 --> 00:08:23.210 align:center line:90% position:50% size:100% kosmetikan asko erabiltzen delako. 00:08:24.860 --> 00:08:27.400 align:center line:90% position:50% size:100% Lehen kandelak egiteko erabiltzen zen argia mantendu ahal izateko. 00:08:28.430 --> 00:08:30.170 align:center line:90% position:50% size:100% Kandelak ez dute murrizteko funtziorik. 00:08:31.410 --> 00:08:32.960 align:center line:90% position:50% size:100% Lehen erabiltzen zen eta oraindik badago 00:08:32.980 --> 00:08:34.660 align:center line:90% position:50% size:100% ohitura pixka bat. Polena ere bai. 00:08:34.700 --> 00:08:36.930 align:center line:90% position:50% size:100% Produktu gordin bat bezala hartuko genuke, 00:08:37.010 --> 00:08:41.380 align:center line:90% position:50% size:100% polena ere jaso daitekeelako erleari. Nik beti kontuan eduki beharra jaso 00:08:41.430 --> 00:08:42.980 align:center line:90% position:50% size:100% daitekeen hori dena izan behar duela 00:08:43.040 --> 00:08:48.000 align:center line:90% position:50% size:100% erleak eman dezakeena. Azkenean, gehiegi kentzen diegu 00:08:48.260 --> 00:08:51.040 align:center line:90% position:50% size:100% gure makina gure mantenduko digun hori. 00:08:51.300 --> 00:08:54.430 align:center line:90% position:50% size:100% Ba, bueno, gabeziak sortzen hastea. Eta gaixotu daiteke. Hil daiteke? 00:08:54.670 --> 00:08:58.050 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan hori dena. Ba neurtzea. Zenbat hartu eta zenbat esan, 00:08:58.090 --> 00:08:59.130 align:center line:90% position:50% size:100% nahiago ez. Guk kendu egiten diegu. 00:08:59.930 --> 00:09:00.990 align:center line:90% position:50% size:100% Egia esaten dugu guretzako egokiena 00:09:01.010 --> 00:09:03.910 align:center line:90% position:50% size:100% izango litzatekeela norbaitek erleak zaintzeagatik 00:09:03.930 --> 00:09:06.220 align:center line:90% position:50% size:100% bakarrik ordaintzea eta erleei ez kendu behar izatea. 00:09:06.240 --> 00:09:08.220 align:center line:90% position:50% size:100% Baina, bueno, azkenean, guk bai, hemendik bizi garenez, 00:09:08.580 --> 00:09:10.160 align:center line:90% position:50% size:100% produktuari ere balio bat eman behar diogu. 00:09:10.680 --> 00:09:13.860 align:center line:90% position:50% size:100% Produktu gordinetan esan dizudana, eztia polena, argizaria 00:09:13.880 --> 00:09:16.620 align:center line:90% position:50% size:100% eta propoleoa izan daiteke. Gero erregin-jalea ere badago. 00:09:16.780 --> 00:09:18.470 align:center line:90% position:50% size:100% Momentu honetan ez gara erregin-jaleak ekoizten 00:09:18.710 --> 00:09:22.330 align:center line:90% position:50% size:100% dena teknikoagoa da momentuan. Guri ez digu ematen hori 00:09:22.350 --> 00:09:24.730 align:center line:90% position:50% size:100% hori ekoizteko, Eta gero ganadua ere 00:09:24.910 --> 00:09:26.500 align:center line:90% position:50% size:100% produktua izan daiteke. Azkenean. Erleak. 00:09:26.700 --> 00:09:29.060 align:center line:90% position:50% size:100% Jendeak ere behar du. Jendeak ikusten du 00:09:29.120 --> 00:09:31.140 align:center line:90% position:50% size:100% erlea daukan garrantzia, eta erlearen garrantzia 00:09:31.160 --> 00:09:32.960 align:center line:90% position:50% size:100% hori edukitzeko, nonbaitetik erosi beharra dago erlea. 00:09:33.680 --> 00:09:36.540 align:center line:90% position:50% size:100% Erleen ekoizpena ere ona izan daiteke produktu interesgarri bat. 00:09:36.660 --> 00:09:38.300 align:center line:90% position:50% size:100% Momentu honetan. Guk ez dugu gehiegi saltzen, 00:09:38.960 --> 00:09:41.660 align:center line:90% position:50% size:100% gu ere bai, erleategietan gora egiten ari garelako, 00:09:41.680 --> 00:09:45.150 align:center line:90% position:50% size:100% baina izan daiteke aurrerabidea, produktu oso interesgarri bat 00:09:45.810 --> 00:09:48.070 align:center line:90% position:50% size:100% jendeak inguru desberdinetan erleak jarri ahal izateko. 00:09:48.870 --> 00:09:52.650 align:center line:90% position:50% size:100% Gu hasi ginen errazago ikusten. Erlezaintzatik biziko gara 00:09:53.540 --> 00:09:55.320 align:center line:90% position:50% size:100% datuak bilatuz gero. Igual Gipuzkoan 00:09:56.040 --> 00:10:00.230 align:center line:90% position:50% size:100% 20 erlezain profesional ez gaude. Bizi daitekeen ofizioa da, 00:10:00.370 --> 00:10:02.330 align:center line:90% position:50% size:100% Baina erleak gaur egun geroz eta arazoak dauzka. 00:10:02.410 --> 00:10:04.470 align:center line:90% position:50% size:100% Kutsadurak dira. arazo handi bat ari dira bihurtzen. 00:10:05.410 --> 00:10:07.220 align:center line:90% position:50% size:100% Espezie inbaditzaile horiek kalte handia egiten dute, 00:10:07.240 --> 00:10:10.400 align:center line:90% position:50% size:100% eta lehen erlezaina erleei esker bizi zen. 00:10:10.460 --> 00:10:12.520 align:center line:90% position:50% size:100% Gaur egun erlea da erlezain esker bizi dena. 00:10:12.560 --> 00:10:14.920 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan erlea bizirik mantentzea lortzen duenak eta 00:10:15.020 --> 00:10:16.500 align:center line:90% position:50% size:100% toki egoki batzuetan, nik uste dut bertatik 00:10:16.520 --> 00:10:18.970 align:center line:90% position:50% size:100% bizi daitekeela. Ondo bizi daiteke. 00:10:19.230 --> 00:10:23.910 align:center line:90% position:50% size:100% Asuntoa da lana estua dela, denbora asko eskatzen duela eta, 00:10:23.930 --> 00:10:26.890 align:center line:90% position:50% size:100% dudarik gabe, produkzio kostuaren azpitik saltzea. 00:10:27.510 --> 00:10:29.950 align:center line:90% position:50% size:100% Gaur egun ez dira ez delako kontatzen 00:10:30.070 --> 00:10:32.970 align:center line:90% position:50% size:100% sartzen diren ordu kopuruak. Orduan, hor badago lanketa handi bat, 00:10:32.990 --> 00:10:34.950 align:center line:90% position:50% size:100% eta gure helburua, bisita gidatu eta 00:10:34.970 --> 00:10:39.250 align:center line:90% position:50% size:100% pixka bat dibulgazio bidez behintzat, produktuei gainbalio hori eman 00:10:39.270 --> 00:10:44.400 align:center line:90% position:50% size:100% ahal izatea, jendeak edo guk ere bai, duinki erlezaintzatik 00:10:44.460 --> 00:10:46.730 align:center line:90% position:50% size:100% bizi ahal izateko. Azken dibulgazioa 00:10:46.770 --> 00:10:49.410 align:center line:90% position:50% size:100% parte desberdinetan banatzen dugu. Batetik, formazio bidez 00:10:49.490 --> 00:10:52.900 align:center line:90% position:50% size:100% formazioa izango litzateke oinarrizko erlezaintzako ikastaroak. 00:10:53.580 --> 00:10:55.040 align:center line:90% position:50% size:100% Edozein etxetan bi erlauntza jarri 00:10:55.060 --> 00:10:58.560 align:center line:90% position:50% size:100% nahi dituen batentzako formazio motz batzuk, esango nuke. 00:10:59.060 --> 00:11:01.400 align:center line:90% position:50% size:100% Denboraldi udaberrikoa eta udazkeneko ikastaroak izaten 00:11:01.420 --> 00:11:04.350 align:center line:90% position:50% size:100% dira, eta horrek laguntzen duena erle hori martxan jartzen. 00:11:04.470 --> 00:11:06.590 align:center line:90% position:50% size:100% Ez dizu bermatzen erle hori bizirik mantenduko duzula, 00:11:06.960 --> 00:11:10.080 align:center line:90% position:50% size:100% baina oinarri basiko batzuk behintzat nola mantendu edo 00:11:10.100 --> 00:11:11.920 align:center line:90% position:50% size:100% nondik tira jakiteko. Hori da, gutxi gorabehera 00:11:11.980 --> 00:11:13.640 align:center line:90% position:50% size:100% dibulgazioan parte bat eskaintzen diona. 00:11:13.750 --> 00:11:16.890 align:center line:90% position:50% size:100% Eta beste izango litzateke, batez ere azoka eta bisita gidatuak. 00:11:17.090 --> 00:11:20.070 align:center line:90% position:50% size:100% Irailetik apirila bitarte, gutxi gorabehera azokan egoten gara, 00:11:20.130 --> 00:11:23.380 align:center line:90% position:50% size:100% Tolosako azokan larunbatero, eta saiatzen gara 00:11:23.420 --> 00:11:27.180 align:center line:90% position:50% size:100% ezti kultura hori bultzatu ahal izateko, ezti desberdinak atera 00:11:27.380 --> 00:11:29.770 align:center line:90% position:50% size:100% eta ezti desberdin horiek dastatzeko aukera ematen azokan, 00:11:30.870 --> 00:11:34.350 align:center line:90% position:50% size:100% beraien bereizgarriak edo ezaugarriak esanez, ze loraldian, 00:11:34.430 --> 00:11:39.800 align:center line:90% position:50% size:100% ze garaietakoa den, kristalizazioa, dauzkan ezaugarri desberdinak. 00:11:39.820 --> 00:11:43.730 align:center line:90% position:50% size:100% Eta, bestetik, bisita geratu apiriletik iraila egin arte, 00:11:43.750 --> 00:11:45.510 align:center line:90% position:50% size:100% udazkena egin arte. Eguraldian laguntzaile. 00:11:45.530 --> 00:11:49.350 align:center line:90% position:50% size:100% Honetan, larunbat bisitan egiten ditu bisitak, hementxe, Bedaion. 00:11:49.770 --> 00:11:53.040 align:center line:90% position:50% size:100% Eta honen helburua, ba, bueno, pixka bat gertutik, 00:11:53.300 --> 00:11:58.730 align:center line:90% position:50% size:100% egun batez erlezain izatea da guk daukagun lema edo leloa, 00:11:58.770 --> 00:12:02.170 align:center line:90% position:50% size:100% eta honek egiten duena da. Ezti dastaketa batekin hasten gara, 00:12:02.630 --> 00:12:05.530 align:center line:90% position:50% size:100% pixka bat kokatu non gauden geografikoki 00:12:07.170 --> 00:12:11.050 align:center line:90% position:50% size:100% eta hemengo loraldiak ulertuz. Ezti batzuk probatu eta gero, 00:12:11.190 --> 00:12:13.850 align:center line:90% position:50% size:100% erlezaintzako datuetan hasten gara. Erlauntza batean bizi garen 00:12:14.510 --> 00:12:17.200 align:center line:90% position:50% size:100% indibiduak, erregina, erle mandoa, langilea, 00:12:17.580 --> 00:12:20.360 align:center line:90% position:50% size:100% bakoitzaren zereginak eta horiek azaldu ondoren, dena. 00:12:20.500 --> 00:12:25.680 align:center line:90% position:50% size:100% Trajea jantzi eta erlategia jotzea, pixka bat teorikoki entzun dugun hori 00:12:25.740 --> 00:12:26.600 align:center line:90% position:50% size:100% dena bisualki ikustea. 00:12:29.280 --> 00:12:32.190 align:center line:90% position:50% size:100% - Gaur egun erleek bizirauteko zenbait arazo dituzte. 00:12:32.470 --> 00:12:34.370 align:center line:90% position:50% size:100% Hori ala erlezainak beharrezkoak dira? 00:12:34.430 --> 00:12:36.910 align:center line:90% position:50% size:100% Baina geroz eta erlezaintza proiektu gutxiago daude, 00:12:37.150 --> 00:12:39.140 align:center line:90% position:50% size:100% nahiz eta horiek erlauntza gehiago izan. 00:12:39.520 --> 00:12:41.420 align:center line:90% position:50% size:100% Zer-nolako etorkizuna espero da, beraz, 00:12:42.540 --> 00:12:44.870 align:center line:90% position:50% size:100% - Buelta ematea? Ez dakit posible den 00:12:44.890 --> 00:12:46.570 align:center line:90% position:50% size:100% honi buelta ematea. Egia da hor badagoela 00:12:46.750 --> 00:12:48.990 align:center line:90% position:50% size:100% erle beltzaz lehen elkartea, Herbeil izena duena. 00:12:49.630 --> 00:12:51.710 align:center line:90% position:50% size:100% Herbeilaren helburua da erle beltza dela, 00:12:51.810 --> 00:12:56.800 align:center line:90% position:50% size:100% bertan egokituta erlea. Erle horren mejora genetiko bat 00:12:56.820 --> 00:12:59.000 align:center line:90% position:50% size:100% egitea. Mejora genetiko horren barruan 00:12:59.020 --> 00:13:02.580 align:center line:90% position:50% size:100% ulertu beharra daukaguna da erle arraza hau erakargarria egitea, 00:13:02.800 --> 00:13:06.040 align:center line:90% position:50% size:100% bai ekonomikoki eta bai sozialki, ez izatea horren agresiboa 00:13:06.100 --> 00:13:07.540 align:center line:90% position:50% size:100% jendeak erle gehiago jarri ahal izateko. 00:13:07.620 --> 00:13:08.820 align:center line:90% position:50% size:100% Ze azkenean, erleak ziztatu egiten du, 00:13:09.380 --> 00:13:11.480 align:center line:90% position:50% size:100% geroz eta erle mantsoagoarekin, geroz eta gustuago egiten denean. 00:13:11.640 --> 00:13:14.540 align:center line:90% position:50% size:100% Orduan toki, baserri bueltan errazago jarri daiteke. 00:13:15.150 --> 00:13:20.480 align:center line:90% position:50% size:100% Helburuetakoa da erle goxoa izatea eta ekoizpen alderditik 00:13:21.140 --> 00:13:24.020 align:center line:90% position:50% size:100% errendimendu ona ematea. Horiek kontuan hartuta 00:13:24.420 --> 00:13:27.780 align:center line:90% position:50% size:100% lantzen diren beste atalak dira gaur egun esaten dugun barrua, 00:13:28.160 --> 00:13:34.020 align:center line:90% position:50% size:100% akaro txiki horren kontrako alde positiboak dauzkanak lantzea. 00:13:34.570 --> 00:13:36.690 align:center line:90% position:50% size:100% Garbitasuna, adibidez. Barrua kentzeko 00:13:36.730 --> 00:13:39.430 align:center line:90% position:50% size:100% gaitasun natural hori daukan erle horiek identifikatu 00:13:39.970 --> 00:13:42.950 align:center line:90% position:50% size:100% eta horiek hazten jarraitzea. Helburua, genetikoki 00:13:43.350 --> 00:13:46.730 align:center line:90% position:50% size:100% erlerik indartsuena edo mantendu ahal izateko. 00:13:46.750 --> 00:13:50.730 align:center line:90% position:50% size:100% Liztorra xerrarekin berdin mantsotasuna, lasaitasuna 00:13:51.350 --> 00:13:55.310 align:center line:90% position:50% size:100% gehienbat dira erle erakargarri bat, bertako erle arraza erakargarri bat 00:13:55.930 --> 00:13:57.480 align:center line:90% position:50% size:100% hobetu ahal izateko, kanpoko arrazan 00:13:57.550 --> 00:13:59.360 align:center line:90% position:50% size:100% inbidiarik ez edukitzeko. Azkenean, hibrilazioa ere 00:13:59.380 --> 00:14:01.540 align:center line:90% position:50% size:100% arazo bat bihurtu da. Beste arazo bat erleena 00:14:04.070 --> 00:14:06.090 align:center line:90% position:50% size:100% geroz eta mantsoagoa eta geroz eta egokiago batekin. 00:14:06.110 --> 00:14:08.990 align:center line:90% position:50% size:100% Nik uste dut erlezaintzan hastea ere bai lagundu dezakeela, 00:14:09.350 --> 00:14:12.010 align:center line:90% position:50% size:100% eta lehen hasitako horiek erleak mantentzea ere bai. 00:14:12.490 --> 00:14:15.290 align:center line:90% position:50% size:100% Arrazoietakoa izango da genetikoki erle indartsuago bat 00:14:15.310 --> 00:14:17.740 align:center line:90% position:50% size:100% dagoelako orduan. Nik uste dut etorkizuna 00:14:18.040 --> 00:14:21.720 align:center line:90% position:50% size:100% mejora genetikotik. Nik uste dut beste alde batetik, 00:14:22.180 --> 00:14:26.300 align:center line:90% position:50% size:100% ekoizleak, kontsumitzaileak, kontzientzia izatea 00:14:27.580 --> 00:14:30.620 align:center line:90% position:50% size:100% produktu horien atzean behintzat. Ekoizleak ekoizten jarraitu 00:14:30.640 --> 00:14:33.400 align:center line:90% position:50% size:100% ahal izateko eta bertatik bizi ahal izateko. 00:14:33.920 --> 00:14:37.050 align:center line:90% position:50% size:100% Etorkizuneko ekoizleak ere bai, bertatik bizitzeko hautua egiteko.